Διάκριση ανάμεσα σε επίσημη εξουσία της κοινωνίας και σε φυσική επιρροή της ανεπίσημης μη τεχνητής κοινωνίας πάνω στα μέλη της

Πρέπει πρώτα πρώτα να εγκαθιδρύσουμε μια πολύ σαφή διάκριση ανάμεσα στην επίσημη και κατά συνέπεια τυραννική εξουσία της κοινωνίας που έχει οργανωθεί σε κράτος, και στην φυσική επιρροή και δράση της μη επίσημης αλλά της φυσικής κοινωνίας πάνω στο καθένα από τα μέλη της·

Η εξέγερση εναντίον της φυσικής αυτής επιρροής της κοινωνίας ειναι για το άτομο πολύ πιο δύσκολη συγκριτικά με την εξέγερση εναντίον της επίσημα οργανωμένης κοινωνίας, εναντίον του κράτους δηλαδή, μολονότι είναι συχνά εξίσου αναπόφευκτη με τούτη την τελευταία. Η συχνά καταθλιπτική και ολέθρια κοινωνική τυρανία δεν παρουσιάζει αυτό το χαρακτήρα της επιτακτικής βίας του νομοθετικά καθορισμένου και τυπικού δεσποτισμού που προσιδιάζει στην εξουσία του κράτους. Δεν επιβάλλεται σα νόμος στον οποίο είναι υποχρεωμένο να πειθαρχήσει το κάϋε άτομο γιατί αλλιώς θα διωχτεί δικαστικά.

Η δράση της είναι πιο ήπια, πιο υποβλητική, πιο αδιόρατη, μα και πολύ πιο ισχυρή από τη δράση της εξουσίας του κράτους. Κυβερνά τους ανθρώπους με τα έθιμα, με τα ήθη, μ’ ένα πλήθος συναισθημάτων, προλήψεων και συνηθειών τόσο της υλικής ζωής όσο και του πνεύματος και της καρδιάς, που αποτελούν αυτό που ονομάζουμε «κοινή γνώμη». Αυτή περιβάλλει τον άνθρωπο απ’ τη στιγμή που γεννιέται, μπαίνει μέσα του, τον διαποτίζει και σχηματίζει την ίδια τη βάση της ατομικής του ύπαρξης. Με τον τρόπο τούτο, ο καθένας συνεργεί, ας πούμε, μ’ αυτήν σε βάρος λίγο πολύ του ιδιου του του εαυτού, και συνήθως ούτε καν την αμφισβητει. ‘ Επεται απ’ τα παραπάνω ότι για να εξεγερθει εναντίον αυτής της επιρροής που ασκεί κατά τρόπο φυσικό η κοινωνία πάνω στον άνθρωπο, θα πρέπει ο άνθρωπος να εξεγερθεί τουλάχιστον εν μέρει εναντίον του ίδιου του του εαυτού- γιατί, παρόλες του τις υλικές, πνευματικές και ηθικές τάσεις και επιθυμίες, δεν είναι κι εκείνος ο ίδιος τίποτε περισσότερο από ‘ να δημιούργημα της κοινωνίας. Από δω απορρέει και η συντριπτικά μεγάλη πίεση που ασκεί η κοινωνία πάνω στους ανθρώπους.


Απ’ τη σκοπιά της απόλυτης ηθικής, δηλαδή απ’ τη σκοπιά του σεβασμού για τους ανθρώπους  και θα πω αμέσως παρακάτω τι εννοώ μ’ αυτή την έκφραση -η πίεση αυτή της κοινωνίας μπορεί να ‘ ναι ευεργετική, όπως μπορεί να ‘ναι και βλαβερή. Είναι ευεργετική όταν έχει την τάση να αναπτύσσει την επιστήμη, την υλική ευημερία, την ελευθερια, την ισότητα και την αδελφική αλληλεγγύη των ανθρώπων. Είναι βλαβερή όταν εμφανίζει την αντίθετη τάση. ‘Ενας άνθρωπος που γεννιέται σε μια κοινωνία ζώων μένει, με ελάχιστες εξαιρέσεις, περίπου ζώο· αν γεννηθει σε μια κοινωνία που την κυβερνούν οι παπάδες, γίνεται ηλίθιος, θρησκόληπτος· αν γεννηθεί σε μια συμμορία ληστών, θα γίνει πιθανότατα ληστής· αν γεννηθεί αστός, θα γίνει ένας εκμεταλλευτής της δουλειάς των αλλονών κι αν έχει την ατυχια να γεννηθεί μέσα στο στρώμα των ημίθεων που κυβερνάνε τούτη τη γη, στο στρώμα των αριστοκρατών, την πριγκίπων και των βασιλοπαίδων, θα γίνει, ανάλογα με τις ικανότητες, τα μέσα και την ισχύ του, ένας απ’ αυτούς που περιφρονούν την ανθρωπότητα, ένας υποδουλωτής, ένας τύραννος. Σ’ όλες αυτές τις περιπτώσεις, για να εξανθρωπιστεί στοιχειωδώς ο άνθρωπος, θα πρέπει οπωσδήποτε να εξεγερθεί εναντίον της κοινωνίας που τον γέννησε.

To επαναλαμβάνω όμως: η εξέγερση του ατόμου εναντίον της κοινωνίας είναι κάτι ολότελα διαφορετικό από την εξέγερσή του εναντίον του κράτους. To κράτος είναι ένας θεσμός ιστορικός, μεταβατικός, μια παροδική μορφή της κοινωνίας, όπως κι η Εκκλησία που ‘ ναι η μεγαλύτερη αδερφή του· δεν έχει διόλου τον μοιραίο κι αμετακίνητο χαρακτήρα της κοινωνίας που ‘ ναι προγενέστερη απ” όλες τις εξελίξεις τοιι ανθρώπινου είδους και που, χρησιμοποιώντας την παντοδυναμία των νόμων, της δράσης και των φυσικών εκδηλώσεων, αποτελει την ίδια τη βάση κάθε ανθρώπινης ύπαρξης. Ο άνθρωπος, τουλάχιστον από τότε που έκανε το πρώτο του βήμα προς την ανθρωπινότητα, από τότε που άρχισε να είναι ανθρώπινο ον, δηλαδή ον που μιλά και λίγο πολύ σκέφτεται, γεννιέται μέσα στην κοινωνΐα των ανϋρώπων, όπως το μυρμήγκι γεννιέται μέσα στην κοινωνία των μυρμηγκιών κι όπως η μέλισσα γεννιέται μέσα στην κοινωνία των μελισσών δεν την διαλέγει ο άνθρωπος την κοινωνία, αλλό αντίθετα αποτελεί γέννημά της, και υποτάσσεται μοιραία τόσο στους φυσικούς νόμους που διέπουν την αναγκαστική του εξέλιξη όσο και σ’ όλους τους άλλους φυσικούς νόμους.

Η κοινωνία είναι προγενέστερη από κάθε ανθρώπινο ον, και συνάμα ζει και μετά το θάνατό του, είναι όπως κι η ίδια η φύση· είναι αιώνια όπως η φύση, ή μάλλον, απ’ τη στιγμή που γεννήθηκε πάνω στη γη, θα ζήσει για όσον καιρό θα ζήσει για όσον καιρό θα ζήσει κι η γη μας. Μια ριζική εξέγερση εναντίον της κοινωνίας είναι, κατά συνέπεια, τόσο αδύνατη για τον άνθρωπο όσο και μια εξέγερση εναντίον της φύσης, αφού η ανθρώπινη κοινωνία δεν είναι στο κάτω κάτω τίποτε άλλο από την τελευταία σπουδαία εκδήλωση ή δημιουργία της φύσης πάνω σ’ αυτή τη γη· και, ένας άνθρωπος που θα ‘θελε ν’ αμφισβητήσει την κοινωνία, δηλαδή τη φύση γενικά και τη δική του φύση ειδικότερα, θα τοποθετούσε μ’ αυτή την ίδια του την πράξη τον εαυτό του έξω απ’ όλες τις συνθήκες που  ‘ναι απαραίτητες για μια πραγματική ύπαρξη.Θα ριχνόταν στο μηδέν, στο απόλυτο κενό, στη νεκρή αφαίρεση, στο Θεό.

Μπορούμε, λοιπόν, τόσο λίγο να ρωτήσουμε αν η κοινωνία είναι κάτι καλό ή κακό, όσο αδύνατο είναι και το να ρωτήσουμε αν η φύση, το γενικό, υλικό, πραγματικό, μοναδικό, υπέρτατο, απόλυτο ον, είναι κάτι καλό ή κακό.Είναι κάτι περισσότερο απ’ όλα αυτά” είναι ένα πολύ μεγάλο θετικό και πρωταρχικό γεγονός, προγενέστερο από κάθε συνείδηση, από κάθε ιδέα, από κάθε πνευματική και ηθική κρίση- είναι η ίδια η βάση, είναι ο κόσμος που μέσα του,μοιραία και πιο μετά, αναπτύσσονται εκείνα που εμείς ονομάζουμε το καλό και το κακό.

Δε συμβαίνει το ίδιο και με το κράτος-,και δε διστάζω να πω ότι το κράτος είναι το κακό, ένα κακό όμως ιστορικά αναγκαίο, που η ύπαρξή του ήταν τόσο αναγκαία στο παρελθόν όσο αναγκαία θα είναι αργά ή γρήγορα και η πλήρης εξολόθρευσή του στο μέλλον, όσο αναγκαία υπήρξαν κάποτε η ζωικότητα των πρωτόγονων και οι θεολογικές περιπλανήσεις των ανθρώπων. To κράτος δεν είναι το ιδιο με την κοινωνια, είναι μόνο μια ιστορική μορφή της, ζωώδης και αφηρημένη. Γεννήθηκε ιστορικά σ’ όλες τις χώρες απ’ τη γαμήλια ένωση της βιας, της αρπαγής, της λεηλασίας – κοντολογις του πολέμου και της κατάκτησης ,με τους Θεούς που δημιούργησε διαδοχικά η θεολογική φαντασία των εθνών. Υπήρξε από τις απαρχές του, και εξακολουθεί να εΐναι ακόμα και σήμερα, η εκ Θεου επικύρωση της ζωώδους βίας και της νικηφόρας αδικίας. Είναι ακόμα και στις πιο δημοκρατικές χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Ελβετία – εύρυθμης (…) των προνομίων μιας οποιασδήποτε μειονότητας και της πραγματικής υποδούλωσης της συντριπτικής πλειονότητας των ανθρώπων.

Η εξέγερση είναι πολύ πιο εύκολη εναντίον του κράτους, γιατί μέσα στην ίδια τη φύση του κράτους υπάρχει κάτι που εξωθεί τους ανθρώπους στην εξέγερση. To κράτος είναι η εξουσία, είναι η βια, είναι η επίδειξη και η προάσπιση της βιας. Δεν προσπαθεί απλώς να επηρεάσει, δε δοκιμάζει να προσηλυτίσει, κι όλες τις φορές που πάει να κάνει κάτι τέτοιο, το κάνει πολύ άχαρα· γιατί η φύση του το σπρώχνει όχι να πείσει αλλά να επιβληθεί με τη βία. Λίγο το νοιάζει να εξωραίσει τη φύση του, που το κάνει να είναι ο νόμιμος βιαστής της βούλησης των ανθρώπων, η μόνιμη άρνηση της ελευθερίας τους. Ενώ εξουσιάζει το καλό, το εξορίζει και το φθείρει, ακριβώς γιατί το εξουσιάζει, και γιατί κάθε εξουσία προκαλεί και διεγείρει τις δικαιολογημένες εξεγέρσεις της ελευθερίας· και γιατί το καλό, απ’ τη στιγμή που το επιβάλλει μια εξουσία μετατρέπεται στο κακό: κακό, απ’ τη σκοπιά της αληθινής ηθικής, της ανθρώπινης και όχι φυσικά της θεϊκής ηθικής, απ’ τη σκοπιά του σεβασμού για τους ανθρώπους και της ελευθερίας. Η ελευθερία, η ηθικότητα και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια του ανθρώπου, είναι συγκεκριμένα το ακόλουθο: κάνει το καλό όχι γιατί αυτό του επιβάλλει κάποια εξουσία, αλλά γιατί το σκέφτεται, γιατί το θέλει και γιατίτο αγαπά.

Η κοινωνία, απ’ την άλλη μεριά, δεν επιβάλλεται τυπίκα, επίσημα και εξουσιαστικά, αλλά επιβάλλεται φυσικά- για το λόγο αυτό η επίδραση της πάνω στον άνθρωπο είναι άπειρα πιο ισχυρή απ’ την επιδραση του κράτους. Η κοινωνια δημιουργεί και διαπλάθει όλους τους ανθρώπους που γεννιούνται και αναπτύσσονται στους κόλπους της. Κάνει να περάσει αργά μέσα τους, από την πρώτη κιόλας μέρα της γέννησής τους μέχρι τη μέρα του θανάτου τους, όλη η υλική, πνευματική και ηθική της φύση· θα μπορούσαμε να πούμε ότι εξατομικεύεται μέσα στον κάθε άνθρωπο. To υπαρκτό ανθρώπινο άτομο είναι τόσο λίγο γενικό και αφηρημένο ον, ώστε ο καθένας, απ’ τη στιγμή που σχηματίζεται μέσα στη μήτρα της μάνας του, βρίσκεται κιόλας καθορισμένος και εξειδικευμένος εξαιτίας ενός πλήθους αιτίων και επιδράσεων -υλικών, γεωγραφικών, κλιματολογικών, εθνογραφικών, υγειονομικών και κατά συνέπεια οικονομικών – που αποτελούν ουσιαστικά την αποκλειστικά ιδιαίτερη φύση της οικογένειας, της τάξης, του έθνους και της ράτσας του και, στο βαθμό που οι κλίσεις και οι ικανότητες των ανθρώπων εξαρτώνται αττό το σύνολο όλων αυτών των εξωτερικών ή φυσικών επιρροών, ο καθένας γεννιέται με μιαν υλικά καθορισμένη φύση ή μ’ έναν υλικά καθορισμένο ατομικό χαρακτήρα.

Επιπλέον, χάρη στη σχετικά ανώτερη οργάνωση του ανθρώπινου εγκεφάλου, κάθε άνθρωπος φέρνει μαζί του, όταν γεννιέται, σε διαφορετικούς βέβαια βαθμούς, όχι έμφυτες ιδέες και έμφυτα συναισθήματα όπως διατείνονται οι ιδεαλιστές, αλλά την υλική και συνάμα τυπική ικανότητα να αισθάνεται, να σκέφτεται, να μιλά και να επιθυμει. Φέρνει μαζί του μόνο την ικανότητα να διαμορφώνει και να αναπτύσσει τις ιδέες και, όπως ειπα, μια δυνατότητα για ολότελα τυπική, δίχως χανένα περιεχόμενο, δραστηριότητα. Ποιος δίνει το πρώτο περιεχόμενο σ’ αυτή τη δραστηριότητα; Η κοινωνια.

“Θεός και κράτος” Μιχαήλ Μπακούνιν

Advertisements

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s